Llanfair Talhaiarn - rheoli perygl llifogydd

Darllenwch y wybodaeth ddiweddaraf yn fan hyn

Diweddariad yn dilyn Storm Ciara 2020

Mae ein meddyliau gyda phawb yr effeithiwyd arnynt gan y llifogydd dinistriol diweddar a darodd Llanfair Talhaiarn ac ardaloedd eraill ledled Cymru ym mis Chwefror 2020.

Deallwn yn llwyr fod y llifogydd diweddaraf yn destun pryder a siom ddofn i bawb sy'n byw yn y pentref.

Daeth Storm Ciara â glawiad sylweddol i'r ardal - gydag afon Elwy yn cyrraedd y lefelau llif uchaf erioed.

Mae gwaith eisoes ar y gweill, gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, i ddeall achosion y llifogydd a sut y gallwn weithio gyda'r gymuned i leihau risg llifogydd yn y dyfodol.

Y canfyddiadau cychwynnol yw bod y llifoedd eithriadol yn Nant Barrog wedi trechu'r cwlfert. Roedd rhywfaint o orgyffwrdd argloddiau ger Afon Elwy hefyd. Rydym yn amcangyfrif bod y llifoedd yn y Barrog ar 9 Chwefror yn fwy na'r llifau a brofwyd yn 2012.

Bydd Adroddiad Llifogydd yn cael ei gynhyrchu a'i gyhoeddi gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy.

Roeddem yn bwriadu cynnal sesiwn galw heibio yn Llanfair TH ym mis Mawrth 2020 i gasglu gwybodaeth a thrafod y camau nesaf gyda phobl leol. Fodd bynnag, mae'r argyfwng coronafirws yn golygu bod hyn wedi'i ohirio tan adeg pan mae'n ddiogel inni gwrdd wyneb yn wyneb â phobl yn y gymuned.

Yn y cyfamser, rydym wedi casglu atebion i rai cwestiynau cyffredin - y gallwch chi ddod o hyd iddynt yma.

Byddem yn croesawu eich sylwadau am y llifogydd ac rydym yn hapus i drafod unrhyw gwestiynau neu bryderon a allai fod gennych.

Gallwch hefyd drafod gyda’r Cynghorydd Ifor Lloyd, drwy ebostio cllr.ifor.glyn.lloyd@conwy.gov.uk

Byddwn yn cadw mewn cysylltiad agos â'r Cyngor Cymuned ac yn darparu diweddariadau rheolaidd.

Fel y gwyddoch efallai, cynlluniwyd gwaith pellach i gynorthwyo i reoli llifogydd ar gyfer y pentref yn ddiweddarach eleni.

Yn dilyn y llifogydd rydym wedi gohirio ein cynlluniau dros dro wrth i ni adolygu'r materion. Byddem yn dal i obeithio symud ymlaen â'r gwaith yr haf hwn ar ôl cwblhau'r adolygiad hwn os ydym yn teimlo bod y gwaith a gynlluniwyd yn dal i gynnig y ffordd fwyaf effeithiol ymlaen.

Fodd bynnag, fel y byddwch yn deall, bydd COVID19 a'r ansicrwydd sy'n gysylltiedig ag ef yn debygol o effeithio ar unrhyw waith yn ystod y misoedd nesaf. Anfonwch eich sylwadau neu unrhyw gwestiynau trwy e-bost at Risg.Llifogydd.Llanfairtalhaiarn@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

Y diweddaraf ar y camau gweithredu yn dilyn llifogydd Chwefror 2020

Oherwydd argyfwng y coronafeirws, nid ydym wedi gallu cynnal sesiwn galw heibio yn Llanfair Talhaearn i drafod materion yn ymwneud â llifogydd. Byddwn yn gwneud hynny, cyn gynted ag y caiff y cyfyngiadau eu codi ac mae'n ddiogel gwneud hynny.

Yn y cyfamser, cynhaliwyd cyfarfod Skype gennym gyda'r cyngor cymuned nos Lun, 15 Mehefin 2020, i drafod ein rhaglen camau gweithredu llifogydd arfaethedig ar gyfer y misoedd a'r blynyddoedd i ddod.

Ceir ein diweddariad ar gyfer y cyngor cymuned yma, ar ffurf crynodeb.

Gobeithiwn y bydd yn helpu i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i chi yn y cyfnod heriol hwn, cyn y gallwn ddychwelyd i drafod materion gyda chi wyneb yn wyneb unwaith eto. 

Anfonwch eich sylwadau neu unrhyw gwestiynau drwy'r e-bost at: Risg.Llifogydd.Llanfairtalhaiarn@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

Byddwn yn parhau i gyfathrebu'n agos â'r Cyngor Cymuned ac yn darparu'r wybodaeth ddiweddaraf yn rheolaidd.

Gallwch hefyd ddod o hyd i atebion i lawer o gwestiynau ar ein gwefan www.cyfoethnaturiol.cymru/Llanfairtalhaiarn

Cynllun Gweithredu Ar Ôl Llifogydd Llanfair Talhaiarn

Camau gweithredu tymor byr (yr hyn rydym wedi'i wneud ers mis Chwefror ac y byddwn yn ei gwblhau erbyn Hydref 2020)

  • Ar ôl y llifogydd, tynnwyd 70 o dunelli o raean afon a oedd wedi'i gario i lawr yr afon a'i adael yn yr ardal sy’n arwain i fyny at y daliwr coed. Tynnwyd pum tunnell o lystyfiant hefyd o'r daliwr coed ac o sgrîn malurion Capel Soar.
  • Rydym wedi gosod system telemetreg newydd - sy'n hanfodol ar gyfer monitro lefel yr afon a darparu larymau rhybudd cynnar - yn Nant Barrog. Dinistriwyd y system telemetreg blaenorol adeg y storm.
  • Cafodd atebion i'ch cwestiynau eu hanfon drwy’r post i bob eiddo mewn perygl o lifogi – gallwch hefyd ddod o hyd iddynt ar wefan CNC – cyfoethnaturiolcymru.gov.uk/LlanfairTalhaiarn
  • Rydym wedi adolygu'r ffordd rydym yn cyhoeddi’r larymau rhybudd cynnar i'r gymuned ac yn gallu cyhoeddi’r rhain yn ehangach.
  • Rydym yn llunio negeseuon, a gaiff eu hadnabod fel Larwm 1 a Larwm 2 y Gwasanaeth Rhybudd Cynnar. Byddant yn gweithio drwy'r System Rhybuddion Llifogydd a byddant yn weithredol erbyn dechrau mis Awst.
  • Ychydig wythnosau cyn i'r Gwasanaeth Rhybudd Cynnar newydd ddechrau, byddwn yn anfon llythyrau at bob un o'r 53 eiddo sydd mewn perygl, gan ddarparu gwybodaeth am sut i gofrestru ar gyfer y gwasanaeth.
  • Rydym hefyd yn gwella'r system telemetreg, fel bod swyddogion ar ddyletswydd yn gallu monitro lefelau afonydd yn well yn Nant Barrog, hefyd erbyn dechrau Awst.
  • Rydym yn ystyried y posibilrwydd o ychwanegu data ar lefel afon Nant Barrog at adnodd Lefelau Afonydd Ar-lein CNC, a geir ar wefan CNC.
  • Rydym yn gweithio gyda'r Grŵp Wardeiniaid Llifogydd gwirfoddol i ddiweddaru Cynllun Llifogydd Cymunedol Llanfair Talhaearn, gan gynnwys gwybodaeth am y Gwasanaeth Rhybudd Cynnar.
  • Rydym yn cynnal arolwg teledu cylch cyfyng o'r cwlfer, i roi dealltwriaeth i ni o'i gyflwr ar ôl Storm Ciara.
  • Byddwn yn clirio'r trap graean i fyny'r afon o Gapel Soar yn ddiweddarach yr haf hwn cyn ymchwilio i'w effeithiolrwydd.
  • Rydym yn cynnal arolygiad strwythurol o Gored Nant Barrog ac arolwg o arglawdd llifogydd Elwy.
  • Rydym yn adolygu'r gofynion ar gyfer y sgrîn malurion, i wneud addasiadau, o bosibl, i leihau'r risg o flocio’r sgrîn malurion, cyn Hydref 2020.
  • Rydym yn ymchwilio i ddichonoldeb darparu Amddiffyniad ar Lefel Eiddo addas i berchnogion cartrefi sydd mewn perygl o lifogydd.
  • Rydym yn ymchwilio i'r potensial ar gyfer gwaith rheoli llifogydd yn naturiol, yn dibynnu ar gyllideb. Mae hyn yn golygu rhoi mesurau naturiol yn eu lle - fel plannu coed neu greu argaeau sy'n gollwng - i helpu i leihau llif dŵr yr afon.
  • Rydym yn darparu mewnbwn i Ymchwiliad Annibynnol Llifogydd Storm Ciara, a reolir gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, fydd yn adrodd yn ôl yn ddiweddarach yr haf hwn.
  • Mae ail gam y cynllun rheoli perygl llifogydd wedi'i ohirio hyd nes y cawn ni ganfyddiadau’r adroddiad annibynnol i’r llifogydd, er mwyn inni ystyried ei argymhellion cyn symud ymlaen.

Camau Gweithredu Tymor Canolig (Hydref 2020 – Gaeaf 2021)

  • Pan fydd cyfyngiadau cadw pellter cymdeithasol y Coronafeirws wedi cael eu codi, byddwn yn trefnu sesiwn galw heibio cymunedol yn y pentref, mewn partneriaeth â Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy.
  • Byddwn yn gweithio gyda chynrychiolwyr y gymuned (gan gynnwys cynghorwyr lleol, grŵp wardeiniaid llifogydd gwirfoddol, partïon eraill sydd â buddiant) a phartneriaid proffesiynol i ddatblygu Grŵp Partneriaeth Llifogydd.
  • Byddwn yn archwilio opsiynau ar gyfer darparu Gwasanaeth Rhybuddio rhag Llifogydd llawn i Lanfair Talhaiarn.
  • Byddwn yn adolygu effaith Cored Elwy ar berygl llifogydd.
  • Byddwn yn gwneud gwelliannau i'r camera, sy'n cyfrannu at fonitro'r afon, i fyny'r afon o’r cwlfer.
  • Byddwn yn adolygu perfformiad y sgrîn malurion bras (a elwir hefyd yn ddaliwr coed) ac yn symud ymlaen gyda gwelliannau os bydd angen.
  • Byddwn yn adolygu gwaith y cynllun rheoli perygl llifogydd - gan ystyried adroddiad yr ymchwiliad llifogydd - ac yn cadarnhau'r hyn fydd yn cael ei gyflawni yng Ngwanwyn/Haf 2021.
  • Byddwn yn parhau i reoli'r dalgylch i fyny'r afon ac yn gweithio i gyflwyno cynlluniau naturiol er mwyn helpu i liniaru perygl llifogydd y pentref.

Camau Gweithredu Tymor Hir (Ionawr 2022 – Rhagfyr 2025)

  • Byddwn yn parhau i fonitro ac adolygu perfformiad tymor hir y trap graean, i fyny'r afon o Gapel Soar.
  • Bydd gwaith yn mynd rhagddo i reoli’r dalgylch i fyny’r afon, a chaiff opsiynau ychwanegol eu hystyried ar gyfer rheoli perygl llifogydd yn naturiol.

Ymholiadau: Risg.Llifogydd.Llanfairtalhaiarn@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk 

Gallwch hefyd drafod materion gyda Chynghorydd Bwrdeistref Sirol Conwy, Ifor Lloyd (cllr.ifor.glyn.lloyd@conwy.gov.uk).

Cefndir (lle'r oeddem cyn Storm Ciara Mawrth 2020)

Ym mis Tachwedd 2012 cafwyd llifogydd ym mhentref Llanfair Talhaiarn (TH) pan fu i Nant Barrog, oedd wedi chwyddo yn sgîl glaw eithriadol, lethu cwlfert Water Street a gorlifo 19 o gartrefi a busnesau.

Roedd hyn yn dilyn llifogydd blaenorol yn y pentref, yn ystod Ebrill 2012 ynghyd â nifer o ddigwyddiadau eraill yr adroddwyd amdanynt yn ystod yr 50 mlynedd diwethaf.

Yn seiliedig ar fodelu, amcangyfrifwyd bod gan lifogydd Tachwedd 2012 siawns o ddau y cant o ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol. Ond, fel y gwelir yn amlder digwyddiadau llifogydd yn y pentref, yn 2012 credwyd bod Llanfair TH mewn perygl o lifogydd ar y Nant Barrog gyda siawns o bedwar y cant o ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol.

Caiff y risg o lifogydd ei waethygu yn sgîl rhwystro'r sgrîn sbwriel, ar draws cwlfert Water Street.

Llifa Afon Elwy ar hyd ymyl ogleddol y pentref. Adroddwyd fod gan lifogydd Tachwedd 2012 ar yr Elwy siawns o rhwng un y cant a dau y cant o ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol.

Bu i amddiffynfeydd llifogydd presennol amddiffyn Llanfair TH rhag llifogydd pellach o'r Elwy yn ystod mis Tachwedd 2012 – bryd hynny, effeithiwyd ar y pentref yn unig gan lifoedd ar Nant Barrog.

Datblygu cynllun rheoli risg llifogydd

Ers llifogydd 2012, rydym wedi bod yn gwneud gwaith yn y pentref i wella gwytnwch i risg llifogydd a lleihau'r risg.
Yn 2016, bu inni gwblhau asesiad o'r risg llifogydd, i astudio’r risg llifogydd a llunio cynigion i leihau'r risg ymhellach.
Mae'r cynllun rheoli risg llifogydd yn gwella capasiti cwlfert ( neu’r beipen) ar hyd Water Street.

Ar ôl ei gwblhau, bydd y cynllun hefyd yn gwella perfformiad y sgrîn sbwriel ar geg y cwlfert, a byddwn yn ymchwilio i opsiynau i wneud gwelliannau i fyny'r afon i amddiffyn y pentref rhag llifogydd.

Bydd y cynllun llifogydd a gynigir ar hyn o bryd yn rhoi amddiffyniad i'r pentref o siawns y un cant o lifogydd o Nant Barrog ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol, ar ôl ei gwblhau. Bydd hefyd yn golygu y bydd y sgrîn malurion yn haws i'w rheoli ac na fydd mor sensitif i rwystr â'r sgrîn bresennol.

Mae'r gwaith o adeiladu'r cynllun rheoli risg llifogydd yn cael ei gyflwyno'n raddol, gyda Cham 1 wedi'i gwblhau ym mis Ionawr 2019, gan gynyddu gallu'r cwlfert i gario llifau sy'n cyfateb i siawns 1.33 y cant o lifogydd mewn unrhyw flwyddyn benodol.

Mae Cam 2 wedi'i gynllunio ar gyfer yn ddiweddarach eleni, 2020, yn amodol ar gael caniatâd cynllunio ac adolygiad arall yn dilyn llifogydd 9 Chwefror 2020.

Roedd gwaith Cam 1 yn cynnwys gwella rhan allweddol i fyny'r afon o Gwlfert Stryd Dŵr Nant Barrog ac adran Cwlfert Nant Barrog Black Lion. Rydym wedi cael gwared ar yr hen rannau cwlfert yn y lleoliadau hyn ac wedi rhoi rhannau mwy yn eu lle. Gwnaethom waith hefyd i selio'r cwlfert ar ei hyd.

Mae CNC yn ddiolchgar i'r preswylwyr am eu cefnogaeth a'u dealltwriaeth trwy gydol Cam 1.

Fe wnaeth y gwaith hwn wella capasiti y cwlfert ac mae bellach yn gallu darparu ar gyfer llifoedd uwch, gan roi risg llifogydd o 1.33 y cant i'r pentref mewn unrhyw flwyddyn benodol.

Mae risg o hyd gan y sgrîn malurion bresennol. Mae swyddogion CNC yn mynychu'r safle yn ystod digwyddiadau llif uchel / glawiad trwm ond mae'n anodd cynnal a chadw'r sgrîn gyfredol a'i chadw'n glir o falurion.

Bydd gwaith Cam 2, fel y'i cynlluniwyd ar hyn o bryd (i'w adolygu), yn cynnwys gwella'r sgrîn malurion presennol yn Capel Soar. Cynigir sgrîn malurion newydd, ychwanegol ac ehangach.

Bydd waliau hefyd yn cael eu hadeiladu i gadw mwy o ddŵr o fewn y sianel i'w yrru trwy'r cwlfert i wneud y gorau o'i gapasiti. Rydym wedi ystyried pob opsiwn i sicrhau ein bod yn cynnig yr ateb mwyaf addas a chynaliadwy. Fodd bynnag, byddwn yn adolygu’r cynlluniau ar ôl llifogydd Chwefror 2020.

Rydym yn gobeithio hefyd y bydd y cynllun llifogydd yn cael ei gefnogi gan waith i fyny'r afon i reoli llif dŵr trwy'r pentref, trwy ddefnyddio dulliau rheoli llifogydd naturiol.

Mae CNC yn gobeithio gweithio gyda Coed Cymru i edrych ar atebion naturiol gan gynnwys plannu gwrychoedd a chreu rhwystrau naturiol i lif y dŵr i fyny'r afon.

Byddwn yn cynnal digwyddiad ymgynghori pellach yn y pentref cyn cam nesaf y gwaith.