Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy ddal ati i bori neu drwy glicio, “Parhau” byddwch yn cytuno i storio cwcis parti cyntaf a thrydydd partïon ar eich dyfais i wella’r broses o lywio’r safle, dadansoddi’r defnydd o’r safle, a chynorthwyo yn ein hymdrechion marchnata. Polisi cwcis.

Tir, dŵr ac aer cynaliadwy

Mae tirlun, cymeriad a diwylliant Canolbarth Cymru wedi’u diffinio gan ffermio ac amaethyddiaeth, sydd wedi llunio’r ffordd o fyw yma ers canrifoedd, ac mae’n parhau i wneud

Llyn hefo awyr glas a cymylau yn adelwyrchu

Llun gan Peter Lewis

Mae'r Datganiadau Ardal yn crynhoi trafodaethau o'r ddwy flynedd ddiwethaf. Rydym yn addasu ein cynlluniau ynglŷn â digwyddiadau a gweithdai’r dyfodol oherwydd pandemig y coronafeirws.

 

Sylwch fod yr holl feysydd parcio, mannau chwarae a blociau toiledau yng ngwarchodfeydd a choedwigoedd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) ar gau o 23 Mawrth 2020.

 

Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar ein prif dudalen ynghylch y coronafeirws.

Pam y thema hon?


Mae Canolbarth Cymru, siroedd Powys a Cheredigion yn bennaf, ymhlith y rhannau cyfoethocaf o Gymru o ran tirlun, natur ac ‘ardaloedd gwyllt’. Mae amaethyddiaeth yn cyflogi nifer fawr o bobl ac yn dylanwadu ar yr ardal y tu hwnt i giât y fferm. Mae’n darparu bwyd i Gymru a’r byd; mae’n darparu swyddi cysylltiedig mewn nifer o fusnesau gwledig, y sector cyhoeddus a thwristiaeth; mae’n creu cymunedau ffyniannus ac ymdeimlad o le sy’n rhychwantu gwahanol genedlaethau. Mae ffermwyr yn rhan annatod o Ganolbarth Cymru, ei diwylliant a’i thirwedd.

Machlud haul yn erbyn y bryniau gyda defaid yn y blaendirLlun gan Peter Lewis

Mae llawer o dirlun Canolbarth Cymru yn ffurfio’r rhostir ucheldir agored nodweddiadol gyda phlanhigfeydd coed gwasgaredig. Yn nodweddiadol mae’r dirwedd hon yn cael ei dosbarthu fel tir ‘amaethyddol llai ffafriol’, ac yn hanesyddol nid yw ei phwysigrwydd wedi’i gwerthfawrogi’n ddigonol am ddarparu ‘gwasanaethau ecosystem’ hanfodol – bioamrywiaeth, storio dŵr, storio carbon a hamdden i enwi dim ond rhai. Yn draddodiadol defnyddir yr ucheldiroedd ar gyfer pori defaid a gwartheg ac mae gan yr ardaloedd is yng Ngheredigion nifer uwch o fuchesi godro. Mae ffermio âr wedi’i wasgaru ar draws yr ardaloedd is.

Wrth i fusnesau ffermio gwledig geisio arallgyfeirio, mae unedau dofednod wedi dod yn fwyfwy poblogaidd ar nifer o ddaliadau fferm, gyda chymhellion mawr gan y sector bwyd. Er bod hyn yn amlwg wedi bod yn fuddiol i’r sector amaethyddol, cafwyd effeithiau niweidiol ar yr amgylchedd naturiol, o ganlyniad uniongyrchol i’r cynnydd arwyddocaol mewn amonia a nitradau o’r swm o wrtaith sy’n cael ei gynhyrchu. Er bod allyriadau llygredd aer amonia wedi sefydlogi’n gyffredinol ar draws y DU, maent wedi cynyddu’n sylweddol yng Nghanolbarth Cymru o ganlyniad yn bennaf i’r ehangiad yn niferoedd y dofednod. Cymru yw cynhyrchydd mwyaf wyau maes yn Ewrop erbyn hyn.  Mae’r tuedd hwn yn parhau wrth oherwydd yr angen parhaus i fusnesau gwledig arallgyfeirio.

Mae amonia yn wenwynig i blanhigion a chynefinoedd brodorol, a gall ei groniad a’i ledaeniad yn yr amgylchedd naturiol arwain at ddifrod sylweddol i gynefinoedd a cholli rhywogaethau. Mae llygredd amonia o’r nifer gynyddol o unedau amaethyddol dwys yn fygythiad arwyddocaol iawn yn awr i oroesiad yr amrywiaeth cyfoethog o gennau prin, sy’n sensitif i lygredd, sydd wedi’u gwasgaru ar hyd a lled Canolbarth Cymru.  Mae angen mesurau brys i fynd i’r afael â’r bygythiad parhaus hwn i’n hamgylchedd naturiol.

Gweirglodd gyda choedwigaeth yn y cefndir.Llun gan Rhys Jenkins

Dŵr yw un o’n hadnoddau naturiol mwyaf hanfodol. Mae angen i ni gydbwyso anghenion dŵr yr amgylchedd, cymdeithas a’r economi, yn awr ac yn y dyfodol.

Rydym yn wynebu nifer o heriau a fydd yn cael effaith ar ein hadnoddau dŵr a’r ffordd maent yn cael eu rheoli. Mae’r rhain yn cynnwys twf y boblogaeth, galw cenedlaethol am ddŵr ar lefel y DU a newid yn yr hinsawdd.

Yn sgil y lefelau uchel o amaethyddiaeth ddwys, mae’r posibilrwydd o ddigwyddiadau amgylcheddol wedi’u hachosi gan lygredd sy’n gysylltiedig â slyri yn broblem sylweddol yng Nghanolbarth Cymru. Er bod y mwyafrif helaeth o fusnesau ffermio yn gweithredu’n gyfrifol gyda pharch at yr amgylchedd naturiol, gall damweiniau ddigwydd, yn aml o ganlyniad i hen seilwaith fferm, pan fydd slyri neu lygrwyr eraill yn gollwng ac yn ymuno â’r systemau afonydd, gan ddifrodi cynefinoedd, lladd bywyd dyfrol a llygru ein cyflenwadau dŵr.

Mae tarddle’r Afon Hafren, afon hiraf y DU, yng nghanol Canolbarth Cymru.  Mae Afon Hafren yn darparu adnoddau dŵr i ardaloedd mawr o Gymru a Lloegr. Mae Llyn Clywedog a Llyn Efyrnwy yn cael eu defnyddio i reoleiddio llif Afon Hafren er mwyn sicrhau argaeledd adnoddau dŵr.  Mae Afon Gwy yn ne Powys yn cael ei rheoli mewn dull tebyg. Mae dŵr yn cael ei ryddhau o Gronfeydd Dŵr Cwm Elan i ddarparu cyflenwad dŵr cyhoeddus i’r rhan fwyaf o Orllewin Canolbarth Lloegr.  Mae pwysau cynyddol ar adnoddau dŵr Canolbarth Cymru i ddarparu ar gyfer poblogaeth sy’n cynyddu’n barhaus.

Pysgodyn yn neidio allan o’r dŵrLlun gan Peter Lewis

Yn ogystal â rheoli ein hadnoddau dŵr, mae llifogydd arfordirol ac afonol yn parhau i fod yn fygythiad i’n cymunedau, busnesau a’r amgylchedd, fel y gwelwyd yn ystod gaeaf 2020. Mae’r cymunedau a’r tir amaethyddol ar hyd arfordir Ceredigion mewn perygl penodol yn sgîl cynnydd yn lefel y môr. Mae amddiffynfeydd môr yn cynnig rhywfaint o amddiffyniad i asedau arfordirol. Ond mae diogelwch yr ardaloedd agored i lifogydd hyn yn yr hirdymor yn cyflwyno heriau difrifol i gymunedau a llunwyr polisi.

Mae Rheoli  Perygl Llifogydd Naturiol (NFRM) yn un ffordd o fynd i’r afael â’r perygl o lifogydd. Gall NFRM ddarparu dulliau sy’n sensitif yn amgylcheddol i leihau’r perygl o lifogydd mewn ardaloedd lle nad yw amddiffynfeydd llifogydd caled pellach yn ymarferol nac yn gost-effeithiol. Gall y rhain gynnwys plannu coed, rhwystrau yn y dŵr (er enghraifft argaeau hydraidd), rheoli pridd a thir, rheoli twyni a thraethau a chreu gwlyptiroedd newydd. Prif nod mabwysiadau mesurau NFRM yw helpu i arafu llif dŵr drwy ddulliau dalgylch gan leihau ac oedi llifoedd brig. Mae’n aml yn fwyaf effeithiol mewn prosiectau dalgylch ar raddfa fawr.

Wrth i’r digwyddiadau llifogydd ddod yn fwy mynych yn y dyfodol o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd, mae angen i gymunedau Canolbarth Cymru ddod yn fwy addasol a gwydn, i’w galluogi i ymateb yn gyflymach i ddigwyddiadau drwy waith cynllunio a rheoli gwell.

Y prif feysydd ffocws dan sylw yn y thema hon yw:

  • Cefnogi busnesau ffermio drwy ffyrdd o weithio sy’n lleihau’r effeithiau ar yr amgylchedd

  • Cymryd mesurau i leihau digwyddiadau o lygredd drwy reoli ffynonellau llygredd posibl yn well (er enghraifft storfeydd slyri a thail/dom)

  • Gweithio gyda busnesau, cymunedau a llunwyr polisi i adolygu’r polisïau a’r cynlluniau amaethyddol presennol ac ymchwilio i opsiynau newydd ar gyfer Talu am Wasanaethau Ecosystem

  • Rheoli ein hadnoddau dŵr er mwyn gwella ansawdd a swm y dŵr sydd ar gael, heb achosi niwed i’r amgylchedd naturiol

  • Helpu i greu cymunedau addasol a gwydn mewn ymateb i ddigwyddiadau tywydd andwyol a newid yn yr hinsawdd

Drwy roi ffocws penodol i’r thema hon, nid yw’n eithrio unrhyw syniadau sy’n cael eu datblygu neu ffyrdd newydd o fynd i’r afael â materion a allai godi. Yn syml, mae’n fan cychwyn er mwyn datblygu rhaglenni gwaith, prosiectau allanol a gwaith cydweithredol.

Sut olwg fyddai ar llwyddiant?


Dwy ein digwyddiadau a’n sgyrsiau ymgysylltu, mae’n amlwg bod ffermwyr yn deall eu tir ac yn rhoi gwerth mawr arno.  Maent yn ymwybodol o’r cenedlaethau a fu a’r ffordd y gwnaethant addasu a meithrin eu ffermydd.  Maent yn edrych at genedlaethau’r dyfodol yn awr i arallgyfeirio a rheoli eu tir mewn ffyrdd cynaliadwy.

Bydd Datganiad Ardal Canolbarth Cymru yn galluogi i sgyrsiau gael eu cynnal.  Bydd ffermwyr, rheolwyr tir a rhanddeiliaid yn dod ynghyd i greu consensws a sicrhau dealltwriaeth gyfunol o’r hyn y mae angen ei wneud a sut y byddwn yn gwneud hynny.  Gyda’n gilydd, byddwn yn datblygu atebion a fydd yn fuddiol i fyd amaeth a’r amgylchedd.

Rydym eisiau dathlu’r arfer da a welwn eisoes ar draws Canolbarth Cymru, yn ogystal â chwilio am ffyrdd arloesol o fynd i’r afael â’r heriau a wynebwn yn y dyfodol.

Mae cyfleoedd i drafod ymhellach sut y gallwn lunio’r newidiadau hyn, ond os bydd y canlyniadau cywir yn cael eu cyflawni o dan y thema hon, y gobaith yw y gwelwn:

  • Ffermwyr a rheolwyr tir yn geidwaid yr amgylchedd

  • Arferion ffermio cynaliadwy wedi’u cefnogi sy’n lleihau llygredd ac yn sicrhau’r budd amgylcheddol mwyaf

  • Gofod priodol ar gyfer byd amaeth a natur

  • Gwaith cynllunio gwell i reoli maetholion, pridd a dŵr yn y sector amaethyddiaeth

  • Lleihau effeithiau llygredd aer (nitradau ac amonia) ar ein hamgylchedd naturiol

  • Dulliau rheoli gwell o’n hadnoddau dŵr, gan gydbwyso’r galw ar ein cyflenwad dŵr gydag anghenion yr amgylchedd

  • Cyflwyno dulliau rheoli’r perygl o lifogydd naturiol fel opsiwn ymarferol a hyfyw sy’n cydweddu’r dulliau traddodiadol o reoli’r perygl o lifogydd

  • Newid y ffordd yr ydym i gyd yn gweithio, a fydd yn arwain at ddealltwriaeth well o’r angen i weithio gyda’n gilydd

Gyda phwy rydym wedi gweithio hyd yma?


Gweithiodd Cyfoeth Naturiol Cymru ar ystod o wybodaeth, gan gynnwys Adroddiad o Gyflwr Adnoddau Naturiol (SoNaRR), sy’n rhan o'n sylfaen dystiolaeth Cymru, a Blaenoriaethau Polisi Adnoddau Naturiol Llywodraeth Cymru. Cymerwyd gwybodaeth hefyd o Gynlluniau Lles Powys a Cheredigion a’r Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus i ganfod beth yw eu blaenoriaethau a chael eu gwybodaeth leol arbenigol.

Fe wnaethom gymryd hanfodion sylfaenol yr hyn yr oeddem ni’n credu yw’r prif faterion ar gyfer Canolbarth Cymru a gadael i’n rhanddeiliaid ddweud wrthym a oeddem wedi llwyddo, yn ystod ein gweithdai ymgysylltu gyda rhanddeiliaid allanol a gynhaliwyd yn 2019/20.  Dim ond dechrau y gwaith ymgysylltu yw’r gweithdai hyn a byddwn yn parhau i drafod.  Yn yr un modd, bydd ymgysylltiad parhaus yn hollbwysig i ni wrth i’r Datganiad Ardal hwn aeddfedu a datblygu.

Bu cyfanswm o fwy na 125 o gyfranogwyr yn cymryd rhan yn y ddau weithdy, o amrywiaeth eang o gefndiroedd a diddordebau. 

Diben y digwyddiadau ymgysylltu gyda rhanddeiliaid oedd:

  • Crynhoi gweithgareddau’r sefydliadau ac unigolion amrywiol o dan bennawd y Datganiad Ardal

  • Gofyn i gyfranogwyr ymrwymo i’r broses Datganiad Ardal iteraidd

Fe ysgogodd y digwyddiadau drafodaethau ar y math o brosiectau a meysydd o ddiddordeb y mae ein rhanddeiliaid yn awyddus i weithio arnynt.  Rydym yn awyddus i annog a datblygu cyfleoedd i gydweithio.  Rydym yn gobeithio y bydd hyn yn cymell ac yn galluogi rhanddeiliaid gwahanol i gydweithio i gyflawni canlyniadau a rennir.  Ein rôl nesaf fydd cydlynu syniadau wrth symud ymlaen. 

Mae’r broses Datganiad Ardal yn iteraidd, a bydd y cam nesaf yn parhau i ddatblygu a gweithredu camau gweithredu ar gyfer Canolbarth Cymru.

Mae’n amlwg iawn o’r gweithgarwch ymgysylltu a’r adolygiad o’r adborth bod y broses Datganiad Ardal yn newydd i bawb, gan gynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru, ac felly bydd angen i ni gyd addasu ein ffordd o weithio. Mae’r ffordd newydd o weithio hon yn cynrychioli newid sylweddol yn y ffordd mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi gweithio yn y gorffennol, yn fewnol a gyda’n rhanddeiliaid, ym mhopeth a wnawn.

Mae angen i ni barhau i ymgysylltu a chynorthwyo rhanddeiliaid i ddeall pam eu bod wedi derbyn gwahoddiad i fod yn rhan o’r Datganiad Ardal hwn a’r hyn y bydd yn ei olygu iddynt hwy.

Ein ffocws nesaf fydd sefydlu cyfres o gyfarfodydd ‘grŵp cyfoedion’ yn ystod y gwanwyn 2020 er mwyn annog y bobl a gymerodd ran yn ein gweithdai ymgysylltu blaenorol i ddarparu mewnbwn penodol pellach.  Mae angen gwybodaeth arbenigol a lleol arnom ar bob thema.  Rydym yn awyddus i drafod gyda’n rhanddeiliaid sut y byddwn yn dechrau cyflenwi’r cyfleodd a nodwyd yn y Datganiad Ardal hwn.  Os nad ydych wedi cyfranogi yn y trafodaethau cyn hyn, nid yw’n rhy hwyr os oes gennych syniad ar gyfer prosiect da.  Rydym yn disgwyl i gyfleoedd pellach godi wrth i’r broses ymgysylltu barhau.

Mae’n bwysig pwysleisio bod y Datganiad Ardal hwn yn perthyn i bob un ohonom.  Gall pawb sydd eisiau cyfranogi wneud hynny a hoffwn annog cymaint o bobl â phosibl i ymuno â ni.  Rydym yn ystyried mai rôl Cyfoeth Naturiol Cymru ar y cam hwn yw dod â phobl at ei gilydd.  Rydym yn awyddus i annog a galluogi gwahanol randdeiliaid i’n helpu i nodi blaenoriaethau a’u datblygu yn gamau gweithredu a’u cyflawni.

Mae llawer o’r cyfranogwyr o’n gwaith ymgysylltu hyd yma wedi sefydlu perthnasoedd gwaith gyda Cyfoeth Naturiol Cymru a’i gilydd.  Mae’r broses ymgysylltu yn galluogi cyfleoedd pellach i ddatblygu perthnasoedd sefydledig a chreu rhai newydd.

Beth yw’r camau nesaf?


Bydd angen ymrwymiad hirdymor gan bob un ohonom i gyflawni newid gwirioneddol.  Gyda’n gilydd, mae angen i ni ddatblygu ffordd i gydweithio er mwyn mynd i’r afael â materion amgylcheddol fel cymdeithas.  Gellir gweld hyn eisoes o amgylch Canolbarth Cymru mewn prosiectau niferus sy’n bodoli eisoes.  Rydym eisiau dathlu ac adeiladu ar bopeth sydd eisoes yn cael ei wneud, a defnyddio’r Datganiad Ardal hwn fel cyfrwng i ddod â phobl a sefydliadau ynghyd i hyrwyddo cydweithrediad ac annog gwaith cydgysylltiedig ar wahanol brosiectau.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru eisoes wedi dechrau nodi rhwydweithiau lle gall prosiectau sy’n dilyn llwybrau tebyg uno a chydweithio.  Mae bwriad penodol yng Nghanolbarth Cymru i ddod â rhanddeiliaid ynghyd, nad ydynt o bosibl wedi gweithio ochr yn ochr â’i gilydd yn draddodiadol, ond a allai, gyda’i gilydd, gyflawni canlyniadau â buddiannau lluosog.

Bydd Cyfoeth Naturiol Cymru yn parhau i weithio drwy 2020 gyda’n rhanddeiliaid i ddatblygu’r rhwydweithiau hyn a’u sefydlu fel ffordd newydd o weithio yng Nghanolbarth Cymru.

Y cyfleoedd posibl a nodwyd hyd yma mewn cysylltiad â’r thema hon yw:

  • Datblygu cyfres o brosiectau cydweithredol rhwng ffermwyr a rhanddeiliaid er mwyn deall yn well y materion a chyflawni canlyniadau a fydd yn fuddiol i bawb

  • Datblygu agweddau graddfa dalgylch a thirlun er mwyn mynd i’r afael â llygredd yn y tarddle

  • Gweithredu dulliau rheoli tail/dom gwell ar ffermydd – gweithio gyda’r diwydiant, ffermwyr a llunwyr penderfyniadau

  • Gwella’r sylfaen dystiolaeth er mwyn asesu a rheoli iechyd ein priddoedd yn well ac annog mesurau ymarferol i leihau erydiad pridd

  • Gweithio ar draws sectorau er mwyn cynnal, gwella ac adfer ansawdd dŵr a chynefinoedd afonydd

  • Archwilio cyfleoedd ar gyfer cynlluniau Rheoli Perygl Llifogydd Naturiol (NFRM) yn ein tirluniau a’n dalgylchoedd

  • Gweithio’n fwy cydweithredol er mwyn sicrhau bod ein cymunedau a’n hasedau yn cael eu diogelu, yn awr ac ar gyfer y dyfodol

Sut mae'r hyn rydym yn ei gynnig yn helpu i reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy?


Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol (SoNaRR), yn defnyddio tystiolaeth i asesu adnoddau naturiol Cymru ac mae’n mesur pa mor llwyddiannus mae’r rhain yn cael eu rheoli.  Mae Datganiadau Ardal yn rhan allweddol o’r dull rheoli hwn.

Bydd y Datganiad Ardal hwn yn ein galluogi i wneud penderfyniadau yn seiliedig ar dystiolaeth a rennir.  Yna gellir cau’r bylchau yn y dystiolaeth honno drwy gydweithio, gan ddefnyddio data sydd ar gael i ddatblygu amcanion pob thema.

Egwyddorion sylfaenol yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol, yn eu hanfod, yw elfennau hanfodol y broses Datganiad Ardal.  Drwy ymgysylltu â rhanddeiliaid, rydym wedi gallu gweithio gyda’n gilydd i nodi’r themâu ardal ar gyfer Canolbarth Cymru.  Mae’r  sgyrsiau a’r trafodaethau wedi ein helpu i ddeall y materion a’r pwysau mae gwahanol randdeiliaid, sectorau a chymunedau yn eu hwynebu.  Rydym yn gobeithio y bydd y dull gweithredu hwn yn cynrychioli ffordd newydd o weithio i Cyfoeth Naturiol Cymru, gan symud oddi wrth ymgynghoriad a thuag at gydweithrediad ar lawer gwlad, hyd yn oed os bydd hyn yn daith anghyfarwydd i lawr, wrth i ni ddechrau gyda Datganiad Ardal Canolbarth Cymru.

Sut all pobl gymryd rhan?


Gallwch ymuno â ni ar Facebook! Mae’r grŵp Facebook hwn yn un ffordd i chi gael y newyddion a’r datblygiadau diweddaraf am Ddatganiad Ardal Canolbarth Cymru. Gall unrhyw un ymuno â’r drafodaeth ar-lein.  Mae’r grŵp wedi’i sefydlu i fod yn grŵp preifat ar hyn o bryd, ond rydym yn eich annog i son amdano ymhlith eich cydweithwyr a’ch cysylltiadau a allai fod yn awyddus i gymryd rhan.  Gofynnir tri chwestiwn syml i chi i ymuno â’r grŵp er mwyn ein bod yn sicrhau bod yr aelodau a’r cynnwys yn berthnasol i Ddatganiad Ardal Canolbarth Cymru.

Byddwn hefyd yn cynnal digwyddiadau pellach ac yn datblygu grwpiau a sgyrsiau penodol am bob un o Themâu Ardal Canolbarth Cymru. Os ydych eisoes ar ein rhestr bostio, byddwn yn cysylltu â chi ynglŷn â’r rhain.  Os hoffech gael eich ychwanegu i’r rhestr, anfonwch e-bost i mid.as@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk 

Rhowch adborth

 

 

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.